Energiemanagement-apps: de volledige gids

De jaarafrekening van de energieleverancier zegt hoeveel een bedrijf heeft verbruikt. Ze zegt niet dat de helft daarvan in het weekend is verbruikt terwijl er niemand was, of dat één compressor 's nachts aanstaat. Een energiemanagement-app beantwoordt die vragen, en dat is waar het besparen begint.

Een energiemanagement-app vertaalt meterstanden naar gedrag: wat verbruikt wanneer, en wat zou anders kunnen.

De bron is de slimme meter, die voor elektriciteit per kwartier en voor gas per uur vastlegt wat er door de meter gaat. Dat is het totaal. Wie meer wil weten, meet daarachter: een meter per verdeelkast, per verdieping, per grote machine. Die submeters zijn wat een energiemanagement-app onderscheidt van een grafiek van de leverancier: ze laten zien wáár het gebeurt.

De toepassingen lopen uiteen. Een productiebedrijf wil weten welke lijn de meeste energie per product verbruikt en of de persluchtinstallatie lekt. Een kantoorgebouw wil het sluipverbruik buiten kantooruren zien en de klimaatinstallatie beter afstellen. Een winkelketen wil dertig vestigingen vergelijken en de uitschieters vinden. Een gemeente wil de eigen gebouwen verantwoorden naar de raad en naar de toezichthouder. Een boerenbedrijf wil de zonnestroom van het dak gebruiken op het moment dat de koeling draait, niet teruglevern als het net vol is.

Wat het niet is: een gebouwbeheersysteem dat de installaties aanstuurt, of een portaal van de energieleverancier. De app kan met beide praten; het gebouwbeheersysteem regelt de installaties, de leverancier levert de energie, en de app laat zien wat het samen doet. Sturen op basis van wat de app ziet, is een tweede stap met eigen eisen.

Hoeveel u meet, bepaalt wat u kunt zien. Een maandtotaal toont een trend; een kwartierwaarde toont een gedrag; een submeter toont een dader.

Slimme meter

elektriciteit per kwartier, gas per uur; uit te lezen via de poort op de meter of via de netbeheerder

Submeters

per verdeelkast, verdieping, machine of huurder; vaak met een pulsuitgang of een eigen koppeling

Opwek

de omvormer van de zonnepanelen levert productie per kwartier via zijn eigen koppelvlak

Laadpunten

laadpunten en een batterij hebben eigen meters en eigen koppelingen; ze zijn verbruiker én bron

De slimme meter heeft een poort waarop een klein apparaat de waarden per kwartier kan uitlezen en doorsturen. Dat is de goedkoopste en snelste bron. Voor grootverbruikers met een aansluiting boven een bepaalde grootte leest de netbeheerder de meter zelf uit, en zijn de kwartierwaarden op te vragen via een meetbedrijf. Beide routes bestaan; welke bij u past, hangt af van de aansluiting.

Submeters zijn waar de investering zit en waar het inzicht vandaan komt. Begin niet met alles: kies de vijf grootste verbruikers of de vijf plekken waarvan u vermoedt dat er iets misgaat, en meet die. Een meter op de persluchtinstallatie, op de koeling, op de verlichting van de hal, op de kantoorvleugel en op de laadpalen zegt meer dan twintig meters zonder plan.

Kwartierwaarden zijn de resolutie die telt. Een daggemiddelde verbergt de piek van acht uur 's ochtends als alles tegelijk aanslaat, en het sluipverbruik van drie uur 's nachts. Precies die twee zijn waar het geld zit: de piek bepaalt het gecontracteerde vermogen, het sluipverbruik is verspilling die niemand ziet.

Energiemanagement is voor grotere verbruikers niet alleen een keuze maar een verplichting. De wet vraagt maatregelen én verantwoording, en een app die het verbruik vastlegt, is het instrument voor beide.

De praktische vertaling: de app bewaart het verbruik per kwartier en per submeter over meerdere jaren, en kan per periode en per installatie laten zien wat er is veranderd. Als in maart de verlichting is vervangen, moet het verbruik op die submeter vanaf april zichtbaar lager zijn; dat is de onderbouwing die de toezichthouder wil zien en die de investering rechtvaardigt.

Een grafiek die laat zien dat het verbruik 's nachts te hoog is, verandert niets als niemand de taak heeft om er iets aan te doen. Drie patronen komen steeds terug.

De waarschuwing is de functie die het verschil maakt. Een app die elke nacht controleert of het verbruik buiten bedrijfstijd onder de basislast blijft, en die anders een bericht stuurt naar de eigenaar van die meter, maakt van meten handelen. Hetzelfde geldt voor de piek: een bericht als het kwartiervermogen de grens nadert, geeft de kans om iets uit te zetten vóórdat het gecontracteerde vermogen omhoog moet.

Het derde patroon is de maatregel zonder meting. Een investering in isolatie, ledverlichting of een nieuwe compressor is pas verdedigbaar als het effect zichtbaar is op de meter die erbij hoort. Geef elke maatregel een datum in de app en laat de app vóór en na vergelijken, gecorrigeerd voor het weer en de bezetting. Dat is het bewijs voor de directie en voor de toezichthouder.

Voor grotere aansluitingen betaalt u niet alleen voor de energie die u verbruikt, maar ook voor het vermogen dat u maximaal tegelijk afneemt. Dat maximum wordt bepaald door één kwartier, en dat kwartier is te voorkomen.

Het net is op veel plaatsen vol. Bedrijven die willen uitbreiden, krijgen te horen dat er geen extra vermogen beschikbaar is, en wie zonnepanelen heeft, mag soms niet onbeperkt terugleveren. In die situatie is het afvlakken van pieken en het slim inzetten van eigen opwek geen besparing meer maar een voorwaarde om te kunnen werken. De app die precies laat zien wanneer de piek valt en wat erin zit, is het begin daarvan.

Sturen is de tweede stap. Laadpalen die langzamer laden als de productie draait, een boiler die verwarmt als de zon schijnt, een koeling die een kwartier wacht bij een piek: dat is energiemanagement dat ingrijpt. Het vraagt koppelingen met de installaties en regels die de bedrijfsvoering niet hinderen, en het hoort pas te komen als het meten een jaar heeft gedraaid en u weet waar de ruimte zit.

Een klein pand en een grote fabriek hebben dezelfde app. Wat de prijs drijft, is hoeveel meters en apparaten de app moet uitlezen, en of hij alleen kijkt of ook ingrijpt.

Meetpunten

de slimme meter alleen is eenvoudig; twintig submeters met elk een eigen koppeling is een installatieproject

Apparaten

omvormers, laadpalen, batterijen en warmtepompen hebben elk een eigen koppelvlak, per merk anders

Locaties

één gebouw is een dashboard; dertig vestigingen vergelijken is een model met normalisatie

Sturen

meten en waarschuwen is bekend werk; installaties aansturen is een tweede project met veiligheidseisen

Wat meestal meevalt: de app zelf. Grafieken per kwartier, per meter, per periode, met waarschuwingen: dat zijn bekende onderdelen. Wat tegenvalt: de meters en de koppelingen. Submeters moeten worden geïnstalleerd door een installateur, omvormers en laadpalen spreken elk hun eigen taal, en de netbeheerder of het meetbedrijf levert de kwartierwaarden op zijn eigen manier. Reken de hardware en de installatie apart, naast de app.

Vraag ook wat er al bestaat. Energieleveranciers, meetbedrijven en installateurs bieden portalen met verbruik per kwartier, en voor een enkel gebouw met alleen de slimme meter is dat vaak genoeg. Zelf bouwen wordt interessant als u submeters, opwek en laadpalen in één beeld wilt, als u meerdere locaties vergelijkt, als de verantwoording een eigen vorm vraagt, of als u de gegevens in eigen hand wilt.

De volgorde hieronder begint niet bij submeters maar bij de meter die u al heeft, en bij de vraag wat er verbruikt wordt als er niemand is.

1. Lees de slimme meter uitVia de poort op de meter of via het meetbedrijf. Kwartierwaarden, minstens een jaar terug als dat kan.
2. Kijk naar de nacht en het weekendDe basislast. Wat daar staat, is de eerste besparing en de eerste vraag: wat staat er aan?
3. Plaats vijf submetersOp de grootste verbruikers of de vermoedelijke daders. Door een installateur, met een koppeling naar de app.
4. Voeg opwek en laden toeDe omvormer en de laadpalen, zodat verbruik en opwek in één beeld staan.
5. Zet waarschuwingen en eigenarenPer meter een grens en een naam. Buiten bedrijfstijd, boven de piek, installatie die niet uitgaat.
6. Meet elke maatregelDatum in de app, effect op de submeter, gecorrigeerd voor weer en bezetting. Dat is de verantwoording.