VR-apps: de volledige gids

Een VR-app zet iemand met een bril op in een nagebootste omgeving waarin hij kan rondkijken, bewegen en handelen. Voor bedrijven is de toepassing bijna altijd training: een situatie oefenen die in het echt gevaarlijk is, veel geld kost of te weinig voorkomt om op te wachten.

• Gevaarlijke situaties Werken op hoogte, besloten ruimtes, brand. Oefenen zonder risico.
• Dure situaties Een installatie stilleggen om te oefenen kost meer dan een simulatie.
• Zeldzame situaties Een storing die één keer per jaar voorkomt, kunt u niet inplannen.
• Ruimtelijk inzicht Een ontwerp of gebouw ervaren voordat het er staat.
• Handelingen inslijpen Een volgorde die in de vingers moet gaan zitten.
• Beoordelen op afstand Vastleggen wat iemand deed, om te bespreken wat beter kan.

De waarde zit in twee dingen die andere media niet bieden. Het eerste is ruimtelijk inzicht: waar sta ik, wat is er om me heen, hoe groot is dit werkelijk. Het tweede is handelen onder omstandigheden: iets doen terwijl er tijdsdruk is, terwijl het rommelig is, of terwijl er iets misgaat.

Waar VR geen waarde toevoegt, is bij kennis die net zo goed te lezen valt. Een procedure uitleggen, regels doornemen of feiten overdragen kan met een document, een film of een gewone e-learning, tegen een fractie van de kosten. Een VR-omgeving waarin iemand naar een tekstpaneel staat te kijken, is een dure manier om iets te doen wat een pagina beter kan.

Gaat het u specifiek om veiligheids- en bedrijfstrainingen met een leerroute eromheen, dan sluit de pagina over VR-trainingssoftware daar directer op aan. Deze gids gaat over de bredere vraag: wanneer is VR het juiste middel, en wat komt er dan bij kijken.

Er is nog een toepassing die minder vaak wordt genoemd en die goed werkt: iets laten zien dat nog niet bestaat. Een nieuw te bouwen productielijn, een verbouwing of een ontwerp waarover een besluit moet vallen. Mensen die er doorheen kunnen lopen, zien dingen die op een tekening niet opvallen, zoals een deur die verkeerd draait of een looproute die kruist met heftruckverkeer. Dat is een eenmalige toepassing met een duidelijke opbrengst, en meestal aanzienlijk goedkoper dan een trainingstraject.

Een werkgever moet medewerkers voorlichting en onderricht geven over hun werk en de risico's daarvan, en toezien dat het geleerde ook wordt toegepast (artikel 8 Arbowet). De wet zegt niets over de vorm: een klaslokaal, een film en een simulatie zijn juridisch gelijkwaardig. VR is een manier om dat onderricht te geven, en vaak een goede. Wat het niet is, is een ontheffing: de verplichting blijft op u rusten, ongeacht het middel.

Artikel 8

de Arbowet legt onderricht bij de werkgever

Vorm vrij

klaslokaal, film en simulatie zijn gelijkwaardig

SSVV

een VCA-examen loopt via een erkend examencentrum

Geen norm

de wet schrijft VR niet voor en sluit het niet uit

Dat onderscheid is belangrijk bij het inkopen. Een aanbieder die stelt dat zijn VR-module een certificaat oplevert, moet kunnen aanwijzen welk schema dat erkent. Kan hij dat niet, dan koopt u een goede oefening en geen geldig bewijs, en dat verschil komt bij een audit of een incident aan het licht.

Betrek bij die afspraak ook uw ondernemingsraad als u die heeft. Registratie die iets zegt over het functioneren van medewerkers raakt aan onderwerpen waarover instemming nodig kan zijn, en dat achteraf rechtzetten is lastiger dan het vooraf regelen.

Een VR-training is meer dan een omgeving. Deze onderdelen bepalen of hij ook na de eerste maand nog gebruikt wordt.

De onderschatte post staat rechtsonder. Twintig brillen betekent twintig apparaten die opgeladen, bijgewerkt en schoongemaakt moeten worden, die door verschillende mensen worden gebruikt en die zoekraken. Zonder iemand die dat beheert, staat uw investering na een halfjaar in een kast, en dat is de meest voorkomende afloop van VR-projecten.

Let bij de omgeving op de verleiding om te veel te maken. Fotorealisme kost een veelvoud en voegt bij training weinig toe; herkenbaarheid is genoeg. Steek het budget liever in meer scenario's, want variatie is wat een training bruikbaar houdt bij de tweede en derde keer.

Onderschat het schrijven van het scenario niet. De techniek van een VR-oefening is inmiddels goed te doen; de moeilijkheid zit in de vraag wat er precies moet gebeuren, welke fouten mogelijk zijn en hoe iemand merkt dat hij er een maakte. Dat is werk voor uw eigen vakmensen samen met een ontwerper, en het is doorgaans een groter deel van de doorlooptijd dan het bouwen zelf. Plan er tijd van uw eigen mensen voor in, niet alleen budget.

Bij VR ligt het risico niet in het bouwen maar in het invoeren. Deze volgorde beperkt de kans dat u een goede training maakt die niemand doet.

1. Kies één scenarioHet scenario waarvan uw mensen zeggen dat het in het echt niet te oefenen is. Dat is uw beste kandidaat.
2. Toets of VR nodig isKan het net zo goed met een film of een oefening op de werkvloer? Dan is dat goedkoper en beter.
3. Bouw een ruwe versieLelijk maar speelbaar. Laat vijf mensen hem doen en kijk waar ze vastlopen.
4. Regel het beheerWie deelt de brillen uit, wie laadt ze op, wie werkt ze bij. Zonder naam gebeurt het niet.
5. Draai een echte groepNiet uw enthousiaste collega's maar een gewone ploeg, in een gewone week.
6. Meet en breid uitDoen mensen het vrijwillig een tweede keer? Dan werkt het. Zo niet, dan zit het probleem in het scenario.

Reken bij die eerste groep op bewegingsmisselijkheid bij een deel van de deelnemers. Dat is meestal een ontwerpprobleem en geen eigenschap van de gebruiker: verplaatsing die niet bij de beweging past, een lage beeldsnelheid en camerabewegingen die de gebruiker niet zelf maakt zijn de gebruikelijke oorzaken. Los het op in het ontwerp, niet door mensen te vertellen dat ze eraan moeten wennen.

Let ook op de sessieduur. Een VR-oefening van een kwartier is voor de meeste mensen goed vol te houden; een sessie van een uur niet, zeker niet met een bril die zwaar is en warm wordt. Kort en herhaalbaar werkt beter dan lang en eenmalig, en het past bovendien beter in een werkdag.

Kijk ook naar de plek waar geoefend gaat worden. VR vraagt vrije vloerruimte, een stopcontact, en bij voorkeur een ruimte waar niemand doorheen loopt. Een vergaderzaal die halverwege wordt opgeëist voor een overleg, is genoeg om een trainingsdag te laten mislukken. Wijs die ruimte vooraf aan en zet hem in de agenda, net zoals u dat bij een klaslokaal zou doen.

Een VR-app staat zelden op zichzelf. Wat eromheen staat, bepaalt of de resultaten ergens terechtkomen.

Het begeleidersscherm is een klein onderdeel met veel effect. Zonder meekijken staat een instructeur naast iemand die in de lucht grijpt en kan hij niets zeggen dat helpt. Met meekijken wordt de sessie een gesprek, en juist dat gesprek is waar het leren gebeurt. Bouw het daarom in de eerste versie, niet als uitbreiding.

Kies bij de brillen bewust tussen zelfstandige apparaten en brillen die aan een computer hangen. Zelfstandig is beheersbaar, verplaatsbaar en beperkt in rekenkracht; een vaste opstelling levert meer beeldkwaliteit en veel minder flexibiliteit. Voor training op locatie wint zelfstandig vrijwel altijd.

Let bij het aanschaffen op de levensduur van de gekozen bril. Fabrikanten brengen om de paar jaar een nieuw model uit en stoppen daarna met ondersteuning voor het oude. Een app die is gebouwd voor een bril die over drie jaar niet meer wordt bijgewerkt, moet dan worden overgezet. Vraag daarom vooraf hoe die overgang eruitziet en wat die ongeveer kost, zodat u niet voor de keuze staat tussen opnieuw bouwen en stoppen.

VR-projecten stranden zelden op de techniek. Ze stranden op een scenario dat niet aansluit, of op beheer dat niemand doet.

• Laat de aanbieder VR eerst afraden. Een goede partij vertelt u wanneer een film goedkoper is. Wie dat nooit zegt, verkoopt u alles.
• Kies het scenario met uw uitvoerders. Niet met de opleidingsafdeling. De werkvloer weet welke situatie niet te oefenen valt.
• Wijs een beheerder aan met naam. Brillen opladen, bijwerken en uitdelen. Zonder die persoon eindigt uw project in een kast.
• Vraag door op certificering. Levert het een geldig certificaat op, dan hoort daar een schema bij dat dat erkent.
• Laat misselijkheid aantonen. Vraag om een proef met een groep, niet met de ontwikkelaars die eraan gewend zijn.
• Begroot het tweede jaar. Bijwerken, nieuwe scenario's en vervanging van apparatuur. De bouw is niet de hoofdsom.

Vraag bij een aanbieder ten slotte wie het scenario mag aanpassen. Een procedure verandert, een machine wordt vervangen en een risico wordt opnieuw beoordeeld; als elke wijziging een opdracht aan uw leverancier vereist, veroudert de training sneller dan u hem kunt bijhouden. Kunt u zelf teksten, volgorden en beoordelingspunten aanpassen, dan blijft hij jaren bruikbaar. Dat is bij VR een belangrijker onderscheid dan bij gewone software, omdat het opnieuw laten bouwen van een omgeving verhoudingsgewijs duur is.

Bij VR zit een groter deel van de kosten buiten de software dan bedrijven verwachten. Dit zijn de posten die het bedrag maken.

Dat laatste punt verdient uw aandacht bij de contractvorming. De fabrikanten van brillen brengen regelmatig bijwerkingen uit, en een app die daarna niet meer start, is voor u onbruikbaar. Spreek af wie dat oplost, binnen welke termijn en tegen welk tarief; zonder die afspraak staat u met een training die het opeens niet meer doet.

Weeg VR ten slotte tegen wat het vervangt, niet tegen nul. Een oefendag met echte apparatuur, een stilgelegde installatie of een externe trainingslocatie kost ook geld, vaak meer dan bedrijven paraat hebben. Zet die kosten op papier voordat u een offerte beoordeelt; het gesprek gaat dan over een vergelijking in plaats van over een uitgave, en dat verandert meestal de uitkomst.

Bewaar tot slot de opnames van de eerste testsessies. Wat u daar ziet, is de beste onderbouwing voor het vervolg: mensen die aarzelen op precies de plek waar het in het echt ook misgaat.

1. Vraag uw uitvoerders wat niet te oefenen isDie lijst is korter en beter dan wat een opleidingsplan oplevert.
2. Schrap alles wat ook op papier kanWat overblijft, is de kandidatenlijst voor VR.
3. Bouw één scenario ruwSpeelbaar binnen enkele weken, met het accent op de handeling en niet op het uiterlijk.
4. Test met een gewone ploegInclusief mensen die er niets van moeten hebben. Zij vinden de problemen.
5. Regel beheer en begeleidingEen naam voor de brillen en een scherm waarop de begeleider meekijkt.
6. Breid uit met scenario'sOp hetzelfde fundament. Variatie is wat de training bruikbaar houdt.