Verbonden producten en datatoegang

Steeds meer apparaten produceren gegevens: machines in een productiehal, meters in een gebouw, voertuigen, koelinstallaties, landbouwmaterieel. Die gegevens gaan meestal naar de fabrikant, en de gebruiker van het apparaat kwam er tot voor kort moeilijk of niet bij.

De Europese datawet draait dat om. Wie een verbonden product gebruikt, heeft recht op de gegevens die dat product genereert, en mag die ook laten delen met een derde partij naar keuze — bijvoorbeeld een onderhoudsbedrijf dat niet de fabrikant is.

Vanaf september 2026 komt daar een ontwerpverplichting bij: producten en de bijbehorende diensten moeten zo worden gemaakt dat die gegevens standaard, veilig en waar mogelijk direct toegankelijk zijn. Dat is dus geen contractuele afspraak achteraf maar een eis aan het product zelf.

• Apparaten die gegevens verzamelen over hun gebruik, hun omgeving of hun eigen toestand.
• De diensten die bij zo'n apparaat horen: een portaal, een app, een dashboard.
• Zowel de ruwe meetgegevens als de gegevens die daaruit direct volgen.
• Niet: informatie die het resultaat is van substantiële investering in bewerking en analyse — daar loopt de grens, en daar zit ook de discussie.

U heeft recht op de gegevens die uw apparatuur produceert. Dat betekent dat u kunt vragen om toegang, in een gangbaar formaat, zonder onredelijke kosten en zonder dat de leverancier daar voorwaarden aan verbindt die het praktisch onmogelijk maken.

In de praktijk verandert dat vooral iets bij onderhoud. Wie zijn eigen meetgegevens heeft, kan een andere partij laten meekijken, kan zelf patronen herkennen, en zit niet meer vast aan het onderhoudscontract van de fabrikant omdat alleen die weet wat het apparaat doet.

Neem dit op in uw inkoopvoorwaarden en vraag het bij een offerte al uit. Niet als juridisch punt maar als praktische vraag: welke gegevens komen eruit, in welke vorm, en hoe kom ik erbij zonder uw portaal?

Toegang krijgen is één ding; er iets mee doen is het volgende. De organisaties die hier het meeste uithalen, beginnen niet bij de data maar bij een vraag die ze al hadden: waarom valt deze machine steeds op maandagochtend uit, waar gaat ons verbruik heen, klopt het onderhoudsschema wel.

Met die vraag in de hand is de hoeveelheid gegevens die u nodig heeft opeens klein. Een paar meetwaarden over een paar maanden geeft vaak al een antwoord, en dat is aanzienlijk minder werk dan het opzetten van een compleet dataplatform.

Wie andersom begint — eerst alles verzamelen, dan kijken wat het oplevert — houdt meestal een dashboard over waar niemand naar kijkt. Dat is een dure manier om erachter te komen dat u de vraag niet scherp had.

De ontwerpverplichting is de zwaarste kant van deze wet. Toegang achteraf inbouwen in een product dat al in de markt staat, is aanzienlijk duurder dan het meenemen bij het ontwerp — en dat is precies waarom de verplichting op het ontwerp is gelegd.

Concreet betekent het dat u moet nadenken over welke gegevens er ontstaan, hoe die eruit kunnen, en hoe u dat veilig doet. Toegang geven is niet hetzelfde als alles openzetten; er moet ook een manier zijn om te bepalen wie wat mag.

Wat u daarnaast raakt: als u die gegevens nu gebruikt als grondslag voor uw dienstverlening — onderhoud, verbruiksadvies, vervangingsonderdelen — dan verliest u de exclusiviteit daarop. Dat is een strategische vraag, geen technische.

• Welke gegevens produceert het apparaat, en welke daarvan zijn beschikbaar?
• In welk formaat komen ze eruit, en is dat door andere partijen te lezen?
• Kunnen wij de toegang delen met een derde partij, en hoe regelen wij dat?
• Wat kost toegang, en wat blijft er over als het onderhoudscontract afloopt?
• Blijft toegang bestaan als wij het apparaat doorverkopen of als u de dienst staakt?

De wet geeft recht op de gegevens die het apparaat produceert, niet op alles wat een fabrikant daarmee doet. Ruwe meetwaarden en wat daar direct uit volgt, vallen eronder. Een voorspellend model dat op basis van duizenden apparaten is getraind, valt er in beginsel buiten.

Die grens is niet scherp, en het is precies de plek waar de komende jaren discussie ontstaat. Voor u als koper is het praktische advies om niet te blijven hangen in die discussie maar te vragen naar wat u concreet nodig heeft.

Er zitten ook uitzonderingen in rond bedrijfsgeheimen en veiligheid. Een fabrikant mag toegang beperken als delen aantoonbaar schade toebrengt, maar hij moet dat onderbouwen — het is geen algemene ontsnappingsclausule.

Dezelfde wet regelt ook het wisselen van clouddiensten: geen drempels, en overstapkosten die in stappen verdwijnen. Die twee sporen komen samen bij apparaten waarvan de gegevens in de cloud van de fabrikant staan.

Voor u betekent dat: het recht op uw gegevens en het recht om weg te kunnen, versterken elkaar. Een apparaat waarvan u de gegevens kunt exporteren én waarvan het platform u niet kan vasthouden, is een wezenlijk andere aankoop dan drie jaar geleden.

Wat u daaruit meeneemt bij een investeringsbeslissing: de vraag is niet alleen wat het apparaat kan, maar wat er gebeurt met wat het weet.

• Maak een lijst van apparatuur die gegevens produceert en noteer wie daar nu bij kan.
• Vraag bij één leverancier concreet om toegang, en kijk wat er gebeurt. Dat vertelt u meer dan de voorwaarden lezen.
• Neem de vraag op in uw standaard offerteaanvraag voor nieuwe apparatuur.
• Bepaal of er gegevens tussen zitten die u zelf zou willen gebruiken — voor onderhoud, verbruik of planning.

De meeste organisaties die hier iets mee doen, komen er niet vanuit compliance maar vanuit een praktisch probleem: een storing die eerder te zien was geweest, een verbruik dat niemand kon verklaren, een onderhoudsbeurt die op de verkeerde datum stond.

Toegang tot de gegevens van uw eigen apparatuur is de voorwaarde om die vragen zelf te kunnen beantwoorden. Zolang die gegevens alleen in het portaal van de fabrikant staan, bent u afhankelijk van wat hij besluit te tonen.

Dat maakt dit vooral een kans, met een wettelijke stok erachter. Wie er nu naar kijkt, doet dat met een sterkere positie dan een paar jaar geleden.

• Systemen koppelen met een API
• Soevereine cloud of niet
• Wat u vraagt aan een AI-leverancier

Wilt u eerst weten of het idee werkt voordat u groot investeert? Bij OneDayBuild laat u in één dag een werkend prototype bouwen.